Küresel hazır giyim ve konfeksiyon makineleri imalatı, operasyonel verimliliğin yeniden tanımlandığı bir dönüşümden geçmektedir. Üretim maliyetlerinin yükseldiği, nitelikli operatör arzının daraldığı ve sürdürülebilirlik beklentilerinin arttığı bu dönemde işletmeler, daha otomatik çözümlere yönelmektedir. Bu yönelimi görünür kılan Garment Tech İstanbul 2025 fuarı, sektörün teknoloji arayışını bir araya getirdi.

Üç yıllık aranın ardından kapılarını açan Garment Tech İstanbul 2025, bu dönüşümün konuşulduğu önemli bir teknoloji platformu oldu. Fuarın tanıtım ve organizasyon bilgileri için Garment Tech İstanbul resmi web sitesi incelenebilir.

25-28 Haziran 2025 tarihleri arasında İstanbul Fuar Merkezi’nde (İFM) düzenlenen organizasyon, 82 ülkeden 14.627 profesyonel sektör temsilcisini ağırlamıştır. Fuar, yatırım planlamalarının konuşulduğu bir buluşma noktası olmuştur.

Malkan Makina, Garment Tech İstanbul 2025’e endüstriyel ütü çözümleri, yeni buhar kazanı Thermo Steam ve buhar jeneratörleriyle katılmıştır. Şirket ayrıca ürün takibi ve yeni reçete üretimine ilişkin yazılım programlarını güncelleyerek fuara gelmiştir.

Bu rapor, Malkan Makina Yönetim Kurulu Başkanı Caner Vural’ın E-Textile Magazine özel röportajı eşliğinde aktardığı hedefleri ve görüşleri özetlemektedir. Thermo Steam buhar kazanı, otomasyon, uzaktan veri takibi ve ihracat hedefleri başlıkları ele alınmaktadır.

1. ÜÇ YILLIK ARADAN SONRA GARMENT TECH İSTANBUL 2025: ÜRÜN VE BEKLENTİ

Garment Tech İstanbul 2025 fuarında Malkan Makina standında ziyaretçiler.

Konfeksiyon makineleri endüstrisi; tüketim eğilimlerine, kumaş çeşitliliğine ve termin baskısına hızla uyum göstermesi gereken dinamik bir mühendislik alanıdır. Fuarın üç yıllık bir aradan sonra düzenlenmesi, üreticiler tarafında yeni ürün beklentisi doğurmuştur.

Caner Vural, üç yıldır sektörde bu denli kapsamlı bir fuarın düzenlenmediğini belirterek “biz de ciddi ürünlerimizle geldik” demiştir. Vural, endüstriyel ütü çözümlerinin yanı sıra yeni buhar kazanı ve buhar jeneratörlerinin sergilendiğini aktarmıştır.

Fuarda sergilenen çözümlerin ortak noktası, birim ürün başına zaman ve enerji tüketimini ölçülebilir hale getirmeyi hedeflemesidir. Reçete programlarının güncellenmesi, farklı ürünler için sıcaklık, basınç ve süre değerlerinin kayıt altında tutulmasına imkân tanır.

Konfeksiyon makineleri fuarlarında ziyaretçiler, makinelerin canlı çalışmasını izleyerek çevrim süresini, buhar ve enerji tüketimini ve operatör iş yükünü yerinde değerlendirebilir. Garment Tech İstanbul 2025 gibi büyük organizasyonlar bu nedenle yatırım kararlarında önemli bir referans noktasıdır.

Fuara hazırlanan bir yatırımcı için önce mevcut hattın darboğazını belirlemek gerekir. Çevrim süresi, hat dengesi ve operatör başına düşen iş yükü ölçülmeden yapılan makine seçimleri, Garment Tech İstanbul 2025 gibi bir fuarda bile beklenen verimi sağlamayabilir.

Garment Tech İstanbul 2025 ziyaretinde sorulacak sorular da önemlidir: makinenin hangi kumaş gruplarında çalıştığı, reçete sayısı ve değiştirme yöntemi, buhar ve basınçlı hava ihtiyacı, servis erişimi ve yedek parça süresi. Bu bilgiler yazılı olarak alınırsa fuar sonrası teklif karşılaştırması kolaylaşır.

Ütüleme ve form verme, kumaşa ısı, nem, basınç ve sürenin birlikte uygulandığı bir aşamadır. Bu parametrelerden biri hatalı olduğunda parlama, leke veya ölçü sapması gibi kusurlar görülebilir.

Konfeksiyon hatlarında ütüleme genellikle iki aşamada düşünülür: dikim sırasında parçaların biçimini hazırlayan ara ütü ve ürünün tamamlandığı son ütü. Her iki aşamada da basınç, buhar ve süre değerleri kumaşa ve dikiş yapısına göre ayarlanır.

2. THERMO STEAM BUHAR KAZANI: KURU BUHAR VE ENERJİ VERİMLİLİĞİ

Konfeksiyon üretim hatlarında enerji ve su sarfiyatı, operasyonel bütçenin önemli kalemlerindendir. Form verme ve ütüleme evrelerinde tüketilen buharın kalitesi ve verimi, işletmelerin maliyetlerini doğrudan etkiler.

Garment Tech İstanbul 2025’te Malkan Makina’nın öne çıkan ürünlerinden biri Thermo Steam buhar kazanı oldu. Vural, bu ürünün firma için biraz geç kalınmış, ancak artık portföyde olması gerektiğine karar verdikleri bir ürün olduğunu belirtti.

Vural’a göre bu ürünle birlikte çeşitli buhar jeneratörleri geliştirilerek enerji verimliliği üst seviyeye çıkarılmıştır. Hedef, konfeksiyon üreticilerine kuru buharı yüksek verimle sunmaktır.

Klasik buhar sistemlerinde hattan taşınan su partikülleri (ıslak buhar), kumaş yüzeyinde leke ve deformasyona yol açabilir. Kuru buhar ise kumaşa daha az nem taşıdığı için form verme sonrasında ürünün daha kuru kalmasına ve ambalajlama aşamasına daha hızlı geçmesine yardımcı olur.

Buhar kalitesinin korunması için hat yalıtımı, kondens tuzakları ve kazan bakımı da önem taşır. Bu unsurlar ihmal edildiğinde en verimli kazan bile ıslak buhar üretebilir ve enerji kaybına yol açabilir.

Buhar kazanı seçiminde kapasite (kg/saat), çalışma basıncı, yakıt tipi ve kontrol sistemi birlikte değerlendirilir. Gerçek ihtiyacın üzerinde seçilen bir kazan düşük yükte verimsiz çalışırken, düşük seçilen kazan hatta basınç düşüşüne yol açar.

Buhar kazanlarında kireçlenme, verimi düşüren en yaygın sorunlardan biridir. Besleme suyunun yumuşatılması ve düzenli blöf uygulamaları, ısı transfer yüzeylerinin temiz kalmasına ve kazan ömrüne katkı sağlar.

Ütü ve pres makinelerinde buhar basıncının ayarı kumaşa göre yapılır. Aşırı yüksek basınç yüzeyde parlamaya, düşük basınç ise yetersiz form vermeye neden olabilir; bu nedenle kazan ve makine ayarlarının birlikte düşünülmesi gerekir.

Kondens geri dönüşü, kullanılmış buharın yoğuşan kısmını kazan besleme suyu olarak yeniden değerlendirir. Böylece hem yakıt hem de su tasarrufu sağlanır; ancak geri dönüş hattının yalıtımı ve tuzak seçimi doğru yapılmalıdır.

Vural, Thermo Steam’in yalnızca tekstilde değil, gıda sektörü gibi alanlarda da kullanılabileceğini vurgulamıştır. Bu tür çok yönlü ürünlerin firmalara katma değer sağlayacağına inandıklarını dile getirmiştir.

Buhar jeneratörlerinde enerji verimliliği; yanma verimi, yalıtım, kondens geri dönüşü ve yük yönetimi gibi bir dizi unsura bağlıdır. Bu nedenle verimlilik değerleri, işletmenin kendi buhar tüketim profiliyle birlikte değerlendirilmelidir.

Buhar kazanı ve buhar jeneratörü arasındaki seçim, hattın tüketim profiline bağlıdır. Sürekli ve yüksek buhar çeken hatlarda büyük hacimli kazanlar öne çıkarken, dalgalı tüketimde hızlı buhar üreten jeneratörler tercih edilebilir.

Enerji maliyetlerinin ve karbon ayak izinin gündemde olduğu bir dönemde, buhar sistemlerinde yapılacak verimlilik iyileştirmeleri hem maliyeti hem de emisyonu etkiler. Garment Tech İstanbul 2025’te buhar kazanlarının öne çıkması bu ihtiyaçla da ilişkilidir.

3. OTOMASYON VE REÇETE TABANLI PRES SİSTEMLERİ

Malkan Makina standından bir görünüm.

Tekstil sektörü tarihsel olarak emek yoğun bir yapıya sahiptir; artan işçilik maliyetleri ve nitelikli teknik personel eksikliği otomasyonu önemli bir gereklilik haline getirmektedir. Caner Vural da Garment Tech İstanbul 2025’te firmanın otomasyon çalışmalarına değinmiştir.

Vural, bugün makinelere gelen yünlü, polyester gibi kumaş cinsini personelin seçtiğini belirtmiştir. Bu yaklaşımda reçete programları, seçilen kumaşa göre basınç ve sıcaklık gibi parametrelerin ayarlanmasını sağlar.

Endüstriyel ütü presi teknolojileri ve konfeksiyon üretim otomasyonu çözümleri, operatör kaynaklı değişkenliği azaltmayı hedefleyen bu yaklaşımın parçalarıdır.

Operatör kaynaklı kumaş parlaması, yanık ve form kaybı gibi kusurların temel nedeni, sıcaklık, basınç ve sürenin kumaşa uygun belirlenmemesidir. Parametrelerin PLC reçetesi olarak kaydedilmesi bu hataları azaltır ve farklı vardiyalarda tekrarlanabilir sonuç sağlar.

Reçete tabanlı sistemlerde kumaş grubuna göre önceden tanımlanan sıcaklık, buhar, basınç ve vakum süreleri tek bir kayıt altında tutulur. Yeni bir ürün için reçete oluşturmak ve eski üretimlerdeki değerlere dönmek böylece kolaylaşır.

PLC (programlanabilir mantıksal denetleyici), makinenin sıcaklık, basınç, vakum ve süre gibi adımlarını ardışık olarak yönetir. Dokunmatik arayüzler (HMI) ise operatörün bu reçeteleri seçmesini ve gerektiğinde yetkili kişi tarafından düzenlenmesini kolaylaştırır.

Reçetelerin yetki seviyesine göre korunması, parametrelerin yanlışlıkla değiştirilmesini önler. Böylece operatör hatalarından doğan ayar sapmaları azalır ve ürün kalitesi vardiyalar arasında dengeli kalır.

Otomasyon yatırımı yapılırken operatör eğitimi de planlanmalıdır. Makineyi kullanan personelin reçete seçimini, temel arıza mesajlarını ve günlük bakım adımlarını bilmesi, sistemden beklenen verimin alınmasında belirleyicidir.

Vakum sistemleri ütü sonrası nemin kumaştan uzaklaştırılmasına ve şeklin korunarak soğumasına yardımcı olur. Vakum süresi yetersizse kumaş nemli kalır ve yüzeyde yeniden kırışıklık oluşabilir.

Garment Tech İstanbul 2025’te güncellenen reçete programları da bu amaca hizmet etmektedir. Ürün takibi ve yeni reçete üretimi, hem kalite sürekliliği hem de operatör eğitimi açısından işletmeye zaman kazandırır.

Model değişimlerinde kaybedilen zaman, ayar sürelerinin kısaltılmasıyla azaltılır. Bu yaklaşım SMED (tek dakikada kalıp değiştirme) olarak bilinir; reçete tabanlı sistemler, ayarların elle yeniden yapılması yerine kayıtlı değerlerin çağrılmasına olanak tanıyarak bu süreyi kısaltır.

Hat dengesi açısından ütüleme aşaması, dikim hızının gerisinde kalırsa ürünler ara stokta birikir. Çevrim süresinin takt süresinin altında tutulması, hattın kesintisiz akmasının temel koşuludur.

4. DİJİTALLEŞME VE UZAKTAN VERİ TAKİBİ

Günümüz sanayisinde mekanik sağlamlık tek başına yeterli bir rekabet unsuru değildir; makinenin sahadan topladığı verinin izlenebilmesi de önem kazanmıştır. Malkan Makina, Garment Tech İstanbul 2025’te bu yöndeki çalışmalarına da değinmiştir.

Caner Vural, geçmişe dönük üretim verilerine ulaşabilmenin işletmelere büyük avantaj sağladığını vurgulamıştır. Vural’a göre barkod okuma sistemleriyle personel ve üretim takibi artık mobil cihazlardan da yapılabilmektedir.

Vural, bir firma sahibinin dünyanın farklı bir ülkesinde bile olsa Türkiye’deki makinesinin verilerine anlık erişebildiğini ifade etmiştir. Buhar, vakum ve enerji tüketimi, arıza durumu, çalışan personel ve günlük üretim adedi gibi bilgilerin uzaktan takip edilebildiğini aktarmıştır.

Üretim verisinin toplanması; çevrim süresi, enerji tüketimi, duruş nedenleri ve üretim adedi gibi göstergelerin düzenli izlenmesini sağlar. Bu göstergeler darboğazların erken fark edilmesine ve maliyet kontrolüne yardımcı olur.

Verinin işe yarayabilmesi için ölçümlerin doğru, tutarlı ve herkesin anlayacağı biçimde tanımlanması gerekir. Örneğin duruş nedenlerinin sınıflandırılması, aynı makinenin farklı vardiyalardaki performansını karşılaştırmayı mümkün kılar.

Personel bazlı üretim takibi iş gücü planlamasında yararlı olsa da çalışan verilerinin korunması ve yetkilendirme kuralları dikkatle yönetilmelidir. Bu nedenle uzaktan izleme sistemlerinde kimin hangi veriye erişebileceği baştan tanımlanmalıdır.

Uzaktan izleme sistemlerinde veri güvenliği ayrı bir konudur. Kimlik doğrulama, yetkilendirme ve bağlantı güvenliği gibi önlemler, üretim verisinin yetkisiz kişilerce görülmesini engeller.

Barkod okuma, üretim emri ile ürünün eşleştirilmesini kolaylaştırır. Hangi partinin hangi makinede ve hangi reçeteyle işlendiği kayıt altına alındığında, kalite sorunlarında kök neden analizi hızlanır.

Üretim verisinin değeri, o veriye bakıp karar alınmasına bağlıdır. Haftalık duruş, enerji ve çevrim süresi raporlarını değerlendiren işletmeler, iyileştirme alanlarını rakamla görebilir.

Genel ekipman etkinliği (OEE); kullanılabilirlik, performans ve kalite oranlarının çarpımıyla hesaplanır. Bu üç bileşenin ayrı ayrı izlenmesi, duruş, yavaşlama ve fire kaynaklı kayıpların hangisinin baskın olduğunu görmeyi sağlar.

5. İHRACAT HEDEFLERİ VE DİSTRİBÜTÖRLÜK

Garment Tech İstanbul 2025’te Malkan Makina standında basın görüşmesi.

Garment Tech İstanbul 2025 ölçeğindeki fuarlar, markaların satış yapmasının yanı sıra yeni distribütörlük ilişkilerinin kurulduğu platformlardır. Caner Vural, her fuarda en az iki yeni distribütör kazanmayı hedeflediklerini söylemiştir.

Vural’a göre Garment Tech İstanbul büyük bir fuar olduğu için bu fuarda dört distribütör kazanma gibi daha yüksek bir hedef belirlenmiştir. Bu rakam bir hedef olarak aktarılmıştır.

Bu hedef, Malkan Makina’nın ihracat vizyonu ile uyumludur. Şirket, 95 ülkeye ihracat yapan bir üreticidir.

Vural, Türkiye’deki üreticilerin fiyat avantajı sağlayamadığı pazarlar bulunduğunu, ancak kalite konuşulduğunda Türkiye’nin yerinin ayrı olduğunu ifade etmiştir. Malkan için dünya pazarının tek bir alan olduğunu ve teknik aksiyonlarla farklı pazarlarda satış gerçekleştirildiğini söylemiştir.

Bir distribütörün yedek parça stoku, teknik servis kapasitesi ve eğitim desteği, uluslararası satışta makine kadar önem taşır. Bu nedenle distribütörlük görüşmeleri çoğunlukla teknik yeterlilik ve servis planıyla birlikte ele alınır.

Satış sonrası servis ve lojistik ağının güçlü olması, uluslararası alıcılar açısından önemli bir güven unsurudur. Garment Tech İstanbul 2025 gibi fuarlar, bu güveni yüz yüze görüşmelerle pekiştirme imkânı sunar.

Uluslararası satışta makine, ülkenin elektrik gerilimi, buhar altyapısı ve kullanım alışkanlıklarına uyumlu olmalıdır. Bu uyum önceden netleştirilmediğinde devreye alma süreci uzayabilir.

Avrupa’ya yapılan makine satışlarında CE işareti, teknik dosya ve uygunluk beyanı gibi belgeler beklenir. Alıcı bu belgeleri satın alma aşamasında talep etmeli ve makine üzerindeki güvenlik donanımıyla karşılaştırmalıdır.

Distribütör ağı güçlendirilirken ürün eğitimi, Garment Tech İstanbul 2025 gibi fuarlara ortak katılım ve teknik dokümantasyon desteği önem taşır. Bu destek, son kullanıcıya aynı kalitede hizmet verilmesini kolaylaştırır.

6. 2025 EKONOMİK GÖRÜNÜMÜ VE SEKTÖREL BEKLENTİLER

Endüstriyel teknolojideki gelişmeler, makroekonomik koşullarla yakından ilişkilidir. Caner Vural, 2025’in ilk yarısının sektör adına zor geçtiğini ifade etmiştir.

Vural, daha önce 10 müşteri ziyaretiyle bir satış yaparken artık 40 ziyaretle ancak bir müşteri kazanılabildiğini belirtmiştir. Bu örnek, içinde bulunulan ekonomik sıkıntıyı yansıtmaktadır.

Vural, 2025’in ikinci yarısı için umutlu olduklarını, ekonomideki iyileşme ve fuarın katkısıyla sektörün biraz toparlanmasını beklediklerini söylemiştir. Dövizdeki artışın Türkiye’nin kalite avantajını daha rekabetçi hale getirebileceğini de eklemiştir.

Zor piyasa dönemlerinde yatırım kararları uzar; alıcılar ek ziyaret, demo ve teklif aşamalarını daha dikkatli yürütür. Bu nedenle Garment Tech İstanbul 2025 gibi fuarlar, kararsız alıcılarla yüz yüze temas kurmak ve teknik soruları yerinde yanıtlamak için önemli bir fırsattır.

Yatırım kararında yalnızca makine bedeli değil; enerji, iş gücü, bakım ve servis kalemleri de değerlendirilmelidir. Bu bütüncül bakış, ekonomik belirsizlik dönemlerinde yatırımın geri dönüşünü daha gerçekçi hesaplamaya yardımcı olur.

Kur ve maliyet dalgalanmalarının yaşandığı dönemlerde alıcılar, makinenin ilk yatırım bedelinin yanı sıra enerji ve bakım giderlerini de karşılaştırır. Garment Tech İstanbul 2025 gibi fuarlarda toplam sahip olma maliyeti bu nedenle daha çok gündeme gelir.

Finansman koşullarının zorlaştığı zamanlarda yatırımlar kademeli yapılabilir. Önce darboğaz oluşturan istasyonun yenilenmesi, ardından hattın tamamlanması çoğu zaman daha yönetilebilir bir yol sunar.

Enerji maliyetlerinin yüksek seyrettiği dönemlerde buhar ve elektrik tüketimi, makine seçiminde belirleyici bir kriter haline gelir. Çevrim başına enerji tüketimini ölçen işletmeler, farklı makineleri aynı ölçüt üzerinden karşılaştırabilir.

7. Sonuç: Garment Tech İstanbul 2025 ve Malkan Makina’nın 2026 Vizyonu

Malkan Makina’nın Garment Tech İstanbul 2025’teki katılımı, enerji verimliliği, reçete tabanlı otomasyon ve veri takibi başlıklarında şirketin gündemini ortaya koymuştur. Thermo Steam buhar kazanı ve endüstriyel ütü çözümleri, bu gündemin ürün tarafındaki yansımalarıdır.

Bu çalışmalar, markanın 2026 Vizyonu ile uyum içindedir. Geleceğin üretiminde fark yaratacak olanlar; enerjiyi verimli kullanan, üretim verilerini doğru işleyen ve otomasyona yatırım yapan üreticiler olacaktır.

Fuarlarda görülen ürünler, işletmenin kendi hat analiziyle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır. Çevrim süresi, buhar tüketimi ve operatör iş yükü gibi göstergelerin önceden ölçülmesi, doğru makine seçimini kolaylaştırır.

Garment Tech İstanbul 2025’in bir sonraki edisyonu için de aynı yaklaşım geçerlidir: hedef netleştirilmeli, ölçüt belirlenmeli ve ziyaret sonrası bulgular yazılı olarak değerlendirilmelidir. Böylece fuar ziyareti, tek seferlik bir izlenimden öte sistemli bir yatırım adımına dönüşür.

8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Malkan Makina Garment Tech İstanbul 2025’te hangi ürünleri sergiledi? Caner Vural’a göre Malkan Makina endüstriyel ütü çözümlerini, yeni Thermo Steam buhar kazanını ve buhar jeneratörlerini sergiledi. Ayrıca ürün takibi ve yeni reçete üretimi programları güncellenerek fuara getirildi.

Thermo Steam buhar kazanı hangi hedefle geliştirildi? Vural, hedefin konfeksiyon üreticilerine kuru buharı yüksek verimle sunmak olduğunu belirtmiştir. Ürünün gıda sektörü gibi alanlarda da kullanılabileceği ifade edilmiştir.

Caner Vural’ın fuar sırasındaki açıklamalarının odak noktası neydi? Vural; sektörün 2025’in ilk yarısında zorlandığını, ikinci yarıda ise ekonomideki iyileşme ve fuarın katkısıyla biraz toparlanma beklediğini belirtti. Ayrıca distribütör hedefleri ve uzaktan veri takibi konularına değindi.

Reçete tabanlı ütüleme sistemi ne anlama gelir? Kumaş cinsine göre sıcaklık, basınç, buhar ve vakum süreleri önceden kaydedilir. Operatör ilgili reçeteyi seçer ve aynı ürün farklı vardiyalarda aynı değerlerle işlenir.

Uzaktan veri takibi yatırımcıya ne sağlar? Vural’a göre buhar, vakum ve enerji tüketimi, arıza durumu ve günlük üretim adedi gibi bilgiler uzaktan izlenebilmektedir. Bu bilgiler, işletme yöneticisinin makineyi bulunduğu yerden bağımsız olarak takip etmesine olanak tanır.

Kuru buhar neden önemlidir? Islak buhar kumaş yüzeyinde su lekesi ve deformasyon oluşturabilir. Kuru buhar daha az nem taşıdığı için form verme sonrasında ürünün daha kuru kalmasına yardımcı olur.

Garment Tech İstanbul 2025 gibi fuarlar yatırım kararına nasıl katkı sağlar? Makineler canlı çalışırken çevrim süresi, buhar ve enerji tüketimi doğrudan gözlenebilir. Bu veriler, kararı katalog bilgisine değil sahadaki ölçümlere dayandırır.

Buhar kazanı seçerken nelere dikkat edilir? Kapasite, çalışma basıncı, yakıt tipi ve kontrol sistemi birlikte değerlendirilir. Gerçek buhar ihtiyacına uygun seçim, hem verimi hem enerji giderini etkiler.

Kondens geri dönüşü neden önemlidir? Yoğuşan buharın kazana geri verilmesi yakıt ve su tasarrufu sağlar. Hat yalıtımı ve tuzak seçimi doğru yapılmazsa bu kazanım azalır.

OEE nedir ve neden izlenir? OEE, kullanılabilirlik, performans ve kalite oranlarının çarpımıyla bulunan bir verimlilik göstergesidir. Hangi kayıp türünün baskın olduğunu göstererek iyileştirme önceliklerini belirlemeye yardımcı olur.

Distribütör seçerken hangi kriterlere bakılır? Teknik servis kapasitesi, yedek parça stoku ve eğitim desteği öne çıkar. Bu unsurlar, uluslararası satışta makine kadar belirleyicidir.

Bir sonraki Garment Tech İstanbul fuarı hangi yıl düzenlenecek? Organizatörün resmî web sitesi, fuarın bir sonraki edisyonunu Garment Tech İstanbul 2027 olarak göstermektedir. Tarih ve ayrıntılar için organizatörün duyuruları takip edilmelidir.